De relatie als spiegel: over pleasen, grenzen en de vrijheid om te kiezen
Voor mij zijn mijn relaties spiegels waardoor ik meer over mezelf kan leren. Toen ik jonger was, realiseerde ik mij dat ‘verlichting’ vinden waarschijnlijk relatief gemakkelijk is in je eentje op een berg. Maar hoe houd je dat vast in relatie tot de ander? Kun je diezelfde Liefde blijven in relatie tot je kinderen, je collega’s, die ene buurvrouw of je partner?
Mijn relaties leren mij waar ik mezelf verlaat, waar ik niet in mijn eigen kracht durf te staan, waar ik mijn verantwoordelijkheid weggeef en mezelf kleiner maak. Maar ook waar ik uit angst mijn hart sluit en mezelf groter maak dan de ander.
Mijn relaties laten mij niet alleen mijn vermogen tot liefde zien, maar ook mijn overlevingsmechanismen.
Toen ik mijn huidige partner leerde kennen, voelden wij allebei direct een diepe klik. We kwamen samen in een bubbel terecht en de hele wereld hield even op met bestaan. In de dagen en weken daarna begonnen we met daten en begon ‘de wereld’ onderdeel uit te maken van onze relatie. Toen kwamen we erachter hoe intens onze overlevingsmechanismen op elkaar konden reageren.
Het voelde bijna onmogelijk om een relatie te hebben met iemand die zo anders was dan ik, die zulke heftige emoties in mij naar boven wist te brengen, en vice versa voor hem.
Lange tijd (lees: jaren 😉) hebben wij diep getwijfeld of we wel met elkaar verder wilden. Maar er was altijd één ding dat ons verbond. We hadden een heel sterk vermoeden dat de delen in mij die zo op hem reageerden écht mij waren. En hetzelfde voor de delen in hem die zo op mij reageerden.
Dat het aangaan van een relatie met elkaar misschien juist kon helpen om die delen te zien en te helen. Want de relatie uit de weg gaan zou niet betekenen dat die delen ineens zouden ophouden te bestaan.
We besloten eerst deze delen in onszelf te gaan helen, via de spiegel van de ander. En als we aan het einde van de rit nog steeds voelden dat we niet met elkaar wilden zijn, zouden we met een gerust hart uit elkaar kunnen gaan.
De dynamieken die we meebrengen in relaties
In relaties, of het nu romantisch, werkgerelateerd of familiair is, vinden we onszelf vaak als vanzelf in bepaalde patronen en dynamieken. We zullen, bewust of onbewust, vaak dat aantrekken wat we kennen, niet per se dat wat veilig of gezond voor ons is.
Een dynamiek waar ik de afgelopen tijd veel over nadenk, is de dynamiek tussen ‘de pleaser’ (degene die zich inleeft en aanpast) en ‘de tiran’ (de controlerende ander). Dit is een dynamiek die ook vaak wordt beschreven in verhalen over ‘empaths en narcissists’.
Het gaat over wat er gebeurt wanneer twee mensen vanuit hun overlevingsstrategieën in een relatie terechtkomen, waarin de één zichzelf verlaat en de ander zichzelf en zijn of haar behoeften centraal stelt.
Als ik deze dynamiek vertaal naar hoe ons zenuwstelsel werkt in staten van overleven, zie je dat de pleaser heeft geleerd zijn sterk afgestelde emotionele of energetische voelsprieten te gebruiken om zichzelf veilig te houden.
Je bent zo sensitief voor de emoties van de ander dat je altijd precies weet wat de ander nodig heeft. Je gaat helpen, pleasen, jezelf voegen naar wat de ander van je nodig heeft.
Je vergeet alleen hierbij jezelf: je eigen behoeftes, je eigen grenzen. Misschien omdat je nooit geleerd hebt dat deze ertoe doen. Je voelt zoveel verantwoordelijkheid voor het welzijn van de ander dat je bijna niet eens jezelf meer kunt voelen.
Aan de andere kant van de dynamiek is vaak iemand die meer thuis is in de ontregelde sympathische staat. Iemand die focus heeft op het doel, maar daarmee de verbinding verliest met zichzelf en met de ander.
Die vooral bezig is met zichzelf en wat diegene nodig heeft. Zich in woorden en daden groter, beter of belangrijker maakt dan de ander. Iemand die makkelijk de leiding neemt en ogenschijnlijk weet wat er moet gebeuren.
Beiden werken ze vanuit overleven en niet vanuit verbinding. En tegelijkertijd houden ze elkaar ook in stand.
Het is makkelijk om de ene kant van de dynamiek als dader te zien en de ander als slachtoffer. Omdat ze beiden functioneren vanuit een staat van overleven, kan er veel pijn en verdriet ontstaan tussen beiden.
Uiteindelijk zit er in deze dynamiek aan de empathische kant een uitnodiging om je eigen kracht terug te claimen.
Geven en ontvangen
In deze relatiedynamiek ontstaat een disbalans in het geven en ontvangen. Aan de pleasende kant wordt grenzeloos gegeven vanuit een gevoel van verantwoordelijkheid of plicht, het gevoel geen keuze te hebben of de belangen van de ander groter te maken dan die van jezelf.
Aan de andere kant van de dynamiek wordt er te veel geclaimd. De eigen behoeftes worden vooropgesteld, met te weinig oog voor de behoeftes en grenzen van de ander, met het idee ‘er recht op te hebben’.
Beiden zitten ze in de schaduw en beiden houden ze elkaar daar ook gevangen. De twee schaduwen versterken elkaar. Hoe meer de één geeft zonder werkelijk te kiezen, hoe meer ruimte de ander kan innemen zonder werkelijk af te stemmen. En vice versa.
Om dit in balans te brengen, kun je verwachten of hopen dat de ander iets gaat veranderen. Maar veel makkelijker is het om iets in jezelf te veranderen.
Niet door meer oké te zijn met een situatie waar je niet blij mee bent, maar door je eigen verlangens, behoeftes en grenzen belangrijker te maken.
Wanneer je die zelf belangrijker maakt, niet wacht op de ander om jou te zien en te ontmoeten, kan het niet anders dan dat er iets gaat bewegen in de dynamiek.
Of de ander gaat jou meer zien, of het wordt heel duidelijk dat jullie uit elkaar bewegen.
Mijn domein, jouw domein
In relaties hebben we vaak de neiging om heel helder te zien wat de ander niet goed doet of anders zou moeten doen.
Ik heb zelf lange tijd de overtuiging gehad, vanuit mijn eigen ‘healer archetype’, dat ik heel goed ben in het zien van wat de ander nodig heeft om ‘beter’ te worden.
Dus in mijn relaties ben ik vele jaren bezig geweest energie te stoppen in het fixen en helen van de ander. Met mijn liefdevolle feedback liet ik mijn partner zien waar hij zouden kunnen veranderen.
Dit deed ik vanuit liefde en zorg voor hem. En tegelijkertijd was er diep van binnen bij mij de overtuiging dat als hij nou maar meer dit of minder dat zou zijn, ik meer mezelf zou kunnen zijn. Dat ik me veiliger zou voelen, meer ontspannen, et cetera.
Totdat ik mij realiseerde dat het niet aan mij is om hem te helpen of te fixen. Dat dat niet is waar een relatie over gaat. Dat we elkaar niet hoeven te redden.
En dat kan ik ook helemaal niet, want de keuze om iets te veranderen is een keuze die bij hem ligt. Hij is als enige verantwoordelijk daarvoor.
Tot mijn grote verbazing merkte ik dat toen ik ophield met hem mijn feedback of aanwijzingen te geven, hij vaak vanzelf tot die inzichten kwam, in zijn eigen tijd en tempo.
En als ze vanuit hem kwamen, bleven ze ook plakken.
Ik hoefde niet zijn therapeut te zijn en kon die verantwoordelijkheid loslaten. Zonde van al mijn energie en van de energie die we samen kwijtraakten in alle frustratie als ik ‘aan het prikken’ was.
Ik kon weer meer naast hem gaan staan.
Ik hoefde niet zijn therapeut te zijn. Ik kon weer meer naast hem gaan staan.
Hiermee wil ik absoluut niet zeggen dat je alles van de ander moet accepteren of dat je altijd in een relatie moet blijven om dingen beter te maken.
Soms is de meest liefdevolle beslissing helder voelen wanneer je ergens uit te stappen hebt.
Waar mijn verantwoordelijkheid ligt in de relatie, is in het in de gaten houden van mijn persoonlijke grenzen en mijn ‘dealbreakers’. Het is niet aan mij om zijn gedrag te veranderen, maar het is wel aan mij om aan te geven wat ik nodig heb en waar ik niet mee akkoord ga in onze relatie.
Liefde is niet hetzelfde als alles accepteren
Er zijn bepaalde dingen die ik nodig heb in een relatie. Als er aan die voorwaarden niet wordt voldaan, ben ik niet bereid om in die relatie te blijven.
Liefde kan misschien onvoorwaardelijk zijn, maar een relatie is dat voor mij zeker niet.
Dit is een gesprek dat de meesten van ons eigenlijk nooit met elkaar voeren.
We ontmoeten iemand nieuw, doen aannames over wat het betekent om een relatie met elkaar te hebben, op basis van onze eigen ervaringen en behoeftes. En dan verwachten we dat dit voor onze partner hetzelfde is.
Maar dat is het natuurlijk vrijwel nooit. De ander heeft immers een totaal andere blauwdruk dan jij in dit leven.
Wat is jullie gezamenlijke relatieovereenkomst?
Dit is iets wat altijd in beweging is, wat je steeds weer opnieuw met elkaar af te stemmen hebt.
Ik verwacht niet dat ik of mijn partner perfect zijn en we mogen beiden fouten maken. Maar er zijn een aantal behoeftes die ik heb in mijn relatie die niet onderhandelbaar zijn. Die moeten we allebei belangrijk maken als we bij elkaar willen kunnen blijven.
Voor mij is dat bijvoorbeeld de behoefte aan verbinding. Wanneer de coping van mijn partner maakt dat hij langdurig uit verbinding gaat, zal ik dat bespreekbaar maken.
Als hij mijn behoefte daarin niet serieus neemt en er verandert niets, zal dat er op den duur voor zorgen dat ik niet langer in de relatie wil blijven.
En zo heeft hij zijn eigen dealbreakers. Wanneer hij die aangeeft, heb ik die serieus te nemen, of dat voor mij nou net zo belangrijk is of niet.
Het is daarom belangrijk om voor jezelf helder te hebben wat jouw behoeftes zijn. Wat je bereid bent om te geven en waar jouw grenzen liggen.
De oplossing: terug naar je eigen kracht
De oplossing zit dan ook niet in jezelf af te sluiten voor de ander, de ander fout te maken en jezelf goed, maar in jezelf steviger te leren verankeren.
In je veilige, verbonden staten. In het belangrijk maken van jouw behoeftes en daar prioriteit aan geven.
In het helder krijgen van jouw bereidheid en je grenzen en deze helderder leren te communiceren.
Inzien welke overtuigingen in jou maken dat jij jouw autonomie en kracht weggeeft aan de ander. Deze overtuigingen herschrijven. Je kracht terugclaimen.
Dit is wat we leren door te werken met het Wheel of Consent. Dit is waar we samen mee aan de slag gaan in mijn trainingen of 1:1 trajecten.
Hier vind je meer informatie over mijn werk met het Wheel of Consent